Tuir Domingos Dias Nudar Katuas Lisan Uma BOKOR, iha Aldeia Fatuk Kuak ( selihasan ) haktuir katak Tara Bandu iha Fatuk Kuak fahe ba Typu 4 mak hanesan : Tara bandu ba tasi , tara bandu ba tos, tara Bandu ba Animal, no tara bandu ba be matan ai hun, objectivo husi Tara Bandu ne’e, bele fo benefisiu ba povo tamba ho tara bandu nee hodi bandu tiha Atu bele aumenta tan exemplo Hanesan Hakiak Animal ida Atu moho tengki bandu tiha para nia aumenta tan, hodi núne’e tara Bandu ne’e nudar hakesi an ba Natureza nian, hodi asegura, hakiak no hadia ne’ebé to ikus ita mak sei aproveita.Tuir Domingos Dias Lalaok husi Tara Bandu mak hanesan lori bua, Malus, Tabako,ahu, mutin no Mean hodi ba tau iha fatin ne’ebe halo tara bandu ba, manu, fahi no bibi hodi hasai ran ba hikis, malus tahan hat (4) ne’ebé reprezenta be nian ida, Tasi nian Ida,Rai leten nian ida, no kukun no helik nian ida, hodi saran ba lulik sira ida ne’ebé kukun ho helik nudar quia no karta ofisial natureza nian hodi husu ba Kukun no Helik atu hakesi tuir ukun Tara no bandu nian.
Domingos dias Mos Haktuir katak Tara bandu iha Rai selihasan la promete fulan ou loron maibe depende necisidades ne’ebé presiza tuir klalaok kultural nian, maibe iha rai selihasan laiha sergala maibe iha deit Tota no haseti, Núne’e typu tara Bandu iha Rai selihasan iha Modelu rua ; ida tara bandu ho lian mak Hamulak ka Tota no ida fali Tara Bandu halo Nonok deit katak lori ba hatur deit.
iha Rai Selihasan uma lulik ne’ebé iha dereitu halo tara bandu ne’e, mak Uma lulik Rua deit : uma lulik Bokor – kaer Sae, entre Uma lulik Rua ne’e hafahe ba funsaun mak hanesan Tuir Mai Uma lulik uma Bokor mak hanesan mane, ibun ho nanal ba koalia no Uma lulik Kaer Sae mak nudar Feto ne’ebé Túr ho funsaun mak tula malus, núne’e iha Aldeia fatuk Kuak nudar Kadunan Boot mak Moras Mauleki ho nia oan mane mak uma lulik Kaer Sae, no kona ba Ambiente mak uma Lulik Bokor- Kaer Sae.
Domingos Dias Aumenta tan Uma Rua ne’e Mak “ tertua” iha Aldeia fatuk kuak laran, tuir katuas lisan ne’e katak iha fatuk kuak Kompostu husi uma lisan sanulu (10) husi Kadunan Boot moras Mauleki Mak hanesan : uma Rae – Uma lor, uma Waen –uma kdehan,uma kiik – uma boot, bokor – Kaer Sae, uma Kabu Laran ho funsaun mak hanesan : hein lidun hat hanaran Katuas Liurai nemak Uma kiik, nia mak hein lidun hat ne’e, ho papel mak wainhira liurai sira ba iha fatin ne’e, nia mak sei ba hato’o iha fatin hira ne’e mak hodi tama ba iha kadunan.
“ hamulak “
lisensa ba Nai kukun no Nai helik Sira
husu ita boot nia forsa no kbit
atu ita bot tau matan tara bandu ida ne’e
atu labele halo ema seluk mai kontra ukun ida ne’e
se ema seluk mai kontra ukun ne’e fo sasaun ba nia halo makas
tamba bandu laos ba ema seluk maibe benefisiu ba ita dunik.
Bele assesu mos iha link nee : https://sentruinformasaunsukurotuto.blogspot.com/…/tara…
=====================
Dukumentaasi & intrevista 21- 01 – 2025
Arte e Cultura Municipio Manufahi
Haktuir : Domingos Dias
hakerek : Amorino Da Costa Mendes Sarmento
